ស្ថាប័នព្រះមហាក្សត្រ

ស្ថាប័នព្រះមហាក្សត្រ

សេចក្តីផ្តើម

ខ្មែរមានប្រវត្តិតាំងពីយូរយារណាស់មកហើយ ប្រមាណប្រាំពាន់ឆ្នាំមុនគ.ស  ជាជាតិ​សាសន៍ ដែលធ្លាប់មាន​អរិយធម៌​រុងរឿង​ក្នុងចំណោម​បណ្តា​ប្រទេស​ក្នុង​ភូមិភាគ​អាស៊ី​
អាគ្នេយ៍។ តាមប្រវត្តិសាស្ត្រ ខ្មែរជាប្រទេសដែលប្រកាន់ របបរាជានិយម ។ តួយ៉ាងសម័យនគរភ្នំ ពីសតវត្សទី១ ដល់ពាក់កណ្តាលសតវត្សទី៦ ជាសម័យកាលដំបូង នៃប្រទេសកម្ពុជា ដែលមានបឋមក្សត្រជាអ្នកដឹកនាំ ប្រទេស ព្រះនាម ព្រះបាទហ៊ុន ទៀន រឺ កៅណ្ឌិន្យ ។ ព្រះរាជាមានឋានន្តរនាម ជាក្រុងភ្នំ ជាតំនាងអាទិទេព ម្លោះហើយ បានជាអំនាចរបស់ព្រះអង្គទូលំទូលាយណាស់ ។ ការបន្តរាជសម្បត្តិ ត្រូវបន្តពីបិតាទៅបុត្រ ហើយជួនកាល រាស្ត្រអាចលើកវរជនដែលខ្លួនពេញចិត្តឱ្យឡើងកាន់អំនាច ដូចករណីព្រះបាទ ហ្វាន ចេម៉ាន់  ដែលដើមឡើយជា  មេទ័ព។ រីឯសម័យចេនឡា ការផ្ទេររាជសម្បត្តិ គឺមានបុត្រនៃ អគ្គមហេសីទេទើបឡើងសោយរាជ្យបាន ហើយនៅថ្ងៃអភិសេកព្រះរាជាថ្មី គេកាត់ម្រាមដៃ ច្រមុះនៃបុត្រឯទៀត រួច យកទៅឃុំទុកនៅទីដទៃៗពីគ្នា មិនឱ្យកាន់តំនែងអ្វីសោះឡើយ (ប្រវត្តិសាស្ត្រភាគ១ ត្រឹង ងារ ទំព័រ១២៧-១២៨)។ ក្រោយមកគឺសម័យអង្គរ ពីដើមសតវត្សទី៩ ដល់សវត្សទី១៣ ដែលមានព្រះបាទ ជ័យ វរ្ម័ន ទី២  និង ព្រះមហាក្សត្រ ក្រោយៗមកទៀត។  ក្នុងសម័យដ៏រុងរឿងនេះ គេសង្កេតឃើញនូវវិសាលភាពទឹកដី លាតសន្ឋឹងស្ទើរអស់ឥណ្ឌូចិន ហើយអរិយធម៌បានឡើងដល់កំរិតកំពូល។ នៅសម័យអង្គរ ព្រះមហាក្សត្រមានអំនាចខ្លាំងក្លាណាស់ ហើយក៏ពុំមែន មានន័យថាព្រះអង្គ ជាអ្នកកាន់អំនាចផ្តាច់ការនោះដែរ ព្រោះព្រះមហាក្សត្រត្រូវគោរពវិន័យក្សត្រ គោរពសិក្ខាបទ សាសនា ពោលគឺ ព្រះអង្គត្រូវគោរពទសពិធរាជធម៌។ ចំពោះការបន្តរាជសម្បត្តិតាមគោលការណ៍ មានតែព្រះរាជបុត្រ ច្បងទេដែលអាចឡើងសោយរាជ្យបាន។

រាជាធិបតេយ្យ គឺជាភស្តុតាងនៃយុគសម័យដ៏សំបូរសប្បាយនៃអរិយធម៌ខ្មែរ។ ឬសគល់រាប់ពាន់ឆ្នាំរបស់ខ្លួន គឺជាធាតុចំបងនៃប្រវត្តិនយោបាយកម្ពុជា។

ប្រវត្តិរាជាធិបតេយ្យប្រទេសកម្ពុជា(សង្គមរាស្ត្រនិយម១៩៩៣)

ប្រទេសកម្ពុជា ជួបប្រទះនូវរដ្ឋធម្មនុញ្ញែប្លកៗជាច្រើន ហើយជួបប្រទះនឹងរបៀបគ្រប់គ្រងប្រទេស គ្រប់បែបយ៉ាង៉។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ ១៩៩៣ ត្រូវបានសើររើច្រើនលើក ពិសេសនៅពេលដែលព្រះមហាក្សត្រ នរោត្តម សុរាម្រឹត ទ្រង់ចូលទីវង្គតថ្ងៃទី ៣ មេសា ឆ្នាំ ១៩៦០ ហើយព្រះរាជបុត្រ នរោត្តម សីហនុ  មិនព្រមឡើងគ្រងរាជ្យ តែដោយមហាបាតុកម្មមហាជនសុំទាមទារឱ្យព្រះអង្គកាន់កាប់កិច្ចការរដ្ឋ ចាប់ពីពេលនោះរហូតមកដល់ឆ្នាំ ១៩៧០ ព្រះ នរោត្តម សីហនុ បានដៅជាប់ស្នាមនៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដែលអំនាចទាំងអស់បានប្រគល់ថ្វាយ ព្រះអង្គដោយប្រជារាស្ត្រ  ក្នុងឋានៈព្រះអង្គជាប្រធានចលនាប្រមូលផ្តុំប្រជារាស្ត្រតាមសង្គមនិយមដែលមាន ឈ្មោះថា           “សង្គមរាស្ត្រនិយម” ។ នេះជាកិច្ចតបស្នងគុណ ដែលព្រះអង្គបានទាមទារឯករាជ្យពីបារាំងទាំងស្រុងនៅឆ្នាំ ១៩៥៣ ។

សន្និសិទទីក្រុងប៉ារីស ស្តីពីវៀតណាម នាំឱ្យកម្ពុជាប្រកាន់ឥរិយាបថជំហរប្រទូសរ៉ាយជាមួយប្រទេស ជិតខាង។ រដ្ឋាភិបាលមានឈ្មោះថា “ស្រោចស្រង់ជាតិ” ដែលដឹកនាំដោយ លន់ នល់  បានដកហូតនូវកិច្ចការរដ្ឋពី សម្តេច សីហនុ ព្រោះថា រដ្ឋាភិបាល និង យោធា នៅក្រោមការត្រួតត្រារបស់ រដ្ឋាភិបាល។ សមាជសភារួមក្រោមការ ដឹកនាំសភា ថ្ងៃ ១៨ មិនា ឆ្នាំ ១៩៧០ បានទម្លាក់តំនែងប្រមុខរដ្ឋពី សម្តេច នរោត្តម សីហនុ ដែលកំពុងធ្វើទស្សនកិច្ច នៅក្រៅប្រទេស។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ ១៩៤៧ នៅជាធរមាន លើកលែងតែបទបញ្ញត្តិណាដែលផ្ទុយនឹងគតិសាធារណរដ្ឋ និយម ដែលមានឈ្មោះថា“សាធារណរដ្ឋខ្មែរ” ដែល លន់ នល់ ប្រកាសជាផ្លូវការ នាថ្ងៃ ០៩ តុលា ១៩៧០។ នាថ្ងៃ ១៧ មេសា ១៩៧៥ ខ្មែរក្រហមកាន់កាប់ប្រទេស ហើយបង្ខំឱ្យមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញ នាថ្ងៃ ០៥ មករា ១៩៧៦ “កម្ពុជាប្រជាធិតេយ្យ” ។ ក្រោយថ្ងៃរំដោះ ៧ មករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ គណៈបក្សប្រជាជន បដិវត្តន៍កម្ពុជា យកឈ្នះទ័ពខ្មែរ ក្រហម ហើយអនុម័តគំរោងរដ្ឋធម្មនុញ្ញមួយមានឈ្មោះថា “សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា” ដែលចាត់ទុកជារបប សភា ហើយនៅឆ្នាំ ១៩៨៩ បានប្រែឈ្មោះប្រទេសថា “រដ្ឋកម្ពុជា”។

នាឆ្នាំ ១៩៩៣ តាមកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស សភាធម្មនុញ្ញបានកំនត់ រដ្ឋធម្មនុញ្ញមួយហើយ កម្ពុជា បានវិលមករាជានិយមវិញ ដែលព្រះមហាក្សត្រគ្រងរាជសម្បត្តិ តែមិនគ្រប់គ្រងអំនាច អំនាចទាំងអស់ មិនចេញពីព្រះអង្គទេ។ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩៩៣ មក រាជាធិតេយ្យ បន្តដើរតួនាទីជាអាទិភាពក្នុងការព្រមព្រៀងនយោបាយ ដែលបង្កើតឱ្យមានការឯកភាពគ្នារវាងជនជាតិខ្មែរ និង ជនជាតិខ្មែរ។

.    ព្រះមហាក្សត្រ

ព្រះមហាក្សត្រ ជាស្ថាន័ដំបូងបង្អស់ ដែលរដ្ឋធម្មនុញ្ញៃនព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាបានចែង។ ក្នុងជំពូក ២ នៃ រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ ១៩៩៣ ចែងពី“ព្រះមហាក្សត្រ” ហើយជាជំពូកដែលមានច្រើនមាត្រាជាងគេ គឺ ២៤មាត្រា ពីមាត្រា ៧ ដល់មាត្រា ៣០ ។ មាត្រា ១ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញែចងថា“ប្រទេសកម្ពុជា ជាព្រះរាជាណាចក្រ”។ ព្រះរាជាណាចក្រ ជារដ្ឋដែលមានស្តេចសោយរាជ្យ។

.   ការជ្រើសរើសព្រះមហាក្សត្រ

យោងតាមមាត្រា ១០ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ “ របបរាជានិយមកម្ពុជា ជារបបជ្រើសតាំង ។ ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ ឥតមានព្រះរាជអំណាចចាត់តាំងព្រះរាជាទាយាទសំរាប់គ្រងរាជសម្បត្តិឡើយ ”។ ការជ្រើសយករបបរាជានិយម ជ្រើសតាំង ដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ ១៩៩៣ មិនមែនជាបញ្ហាថ្មីទេ បើគេពិនិត្យប្រវត្តិរដ្ឋធម្មនុញ្ញែខ្មរ តាំងពីសម័យអង្គរ ក្រោយអង្គរ និង សម័យទំនើប។ មាត្រា ១០ បានបង្ហាញពីអស្តភាព គឺភាពប្រព្រឹត្តទៅមិនបានរបស់ព្រះមហាក្សត្រ ក្នុងការតែងតាំងរាជទាយាទ ដែលខុសពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ ១៩៤៧ ត្រង់មាត្រា ២៦ អនុញ្ញាតឱ្យព្រះមហាក្សត្រ បន្ទាប់ពី ការពិភាក្សាពីគ្រោះយោបល់ជាមួយនឹងក្រុមប្រឹក្សារាជសម្បត្តិ តែងតាំងរាជទាយាទរបស់ខ្លួន ក៏ដូចជាការកែប្រែការ តែងតាំងនេះ។

បើយោងតាមមាត្រា ១៣ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ ១៩៩៣ ការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសព្រះមហាក្សត្រត្រូវធ្វើ ឡើងដោយក្រុមប្រឹក្សារាជសម្បត្តិ ដែលមានសមាសភាព ៖

–                ប្រធានព្រឹទ្ធសភា

–                ប្រធានរដ្ឋសភា

–                នាយករដ្ឋមន្ត្រី

–                សម្តេចសង្ឃរាជគណៈមហានិកាយ និង គណៈធម្មយុត្តិនិកាយ

–                អនុប្រធានទី ១ និង អនុប្រធានទី ២ ព្រឹទ្ធសភា

–                អនុប្រធានទី ១ និង អនុប្រធានទី ២ រដ្ឋសភា

ការរៀបចំ និង ការប្រព្រឹត្តិទៅនៃក្រុមប្រឹក្សារាជសម្បត្តិ ត្រូវបានកំនត់នៅក្នុងច្បាប់មួយ។ ច្បាប់ស្តីពីការ រៀបចំ និង ការប្រព្រឹត្តទៅនៃក្រុមប្រឹក្សារាជសម្បត្តិ ប្រកាសឱ្យប្រើ កាលពីថ្ងៃទី ១១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ២០០៤ បន្ទាប់ពីការដាក់រាជសម្បត្តិ របស់ព្រះមហាក្សត្រ នរោត្តម សីហនុ។ ច្បាប់នេះមាន ៥ ជំពូក ១៨ មាត្រា និង ចែងថា ប្រធានព្រឹទ្ធសភា ជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សារាជសម្បត្តិ ប្រធានរដ្ឋសភា ជាអនុប្រធានទី ១ ចំនែកនាយករដ្ឋមន្ត្រី រ៉ាប់រង អនុប្រធានទី ២។ ក្រុមប្រឹក្សា អាចប្រជុំបាន ប្រសិនបើសមាជិកយ៉ាងតិច ៥ រូប ក្នុងចំនោម ៩ រូប មានវត្តមាន។  សេចក្តីសំរេចរបស់ក្រុមប្រឹក្សា ដើម្បីជ្រើសរើសព្រះមហាក្សត្រថ្មី ត្រូវធ្វើឡើងដោយមតិភាគច្រើនដាច់ខាត ហើយមិន មានមាត្រាណាមួយចែងពីសម្លេងឧត្តមានុភាពនោះទេ។

ការជ្រើសរើសរបស់ក្រុមប្រឹក្សារាជសម្បត្តិ មិនអាចធ្វើឡើងដោយសេរីទេ ៖ ក្រុមប្រឹក្សាអាចធ្វើការជ្រើស រើសព្រះមហាក្សត្រ តែពីចំនោមរាជទាយាទមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះ។ យោងតាមមាត្រា ១៤    វាក្យខណ្ឌទី ១     ចែងថា     “ត្រូវបានជ្រើសរើសជាព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា សមាជិកនៃព្រះរាជវង្សានុវង្សខ្មែរ ដែលមានព្រះ ជន្មាយុ យ៉ាងតិច ៣០ ព្រះវស្សា ហើយជាព្រះរាជបច្ឆាញាតិនៃព្រះមហាក្សត្រអង្គឌួង ឬ ព្រះមហាក្សត្រ នរោត្តម ឬក៏ ព្រះមហាក្សត្រ ស៊ី សុវត្ថិ ” ។

.   អំណាចរបស់ព្រះមហាក្សត្រ

ព្រះមហាក្សត្រ ទ្រង់មានព្រះរាជបុព្វសិទ្ធធម្មតាទៅតាមព្រះរាជតួនាទីរបស់ព្រះអង្គ។

–                យោងតាមមាត្រា ៧ វាក្យខណ្ឌទី ២ “ ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ជាព្រះប្រមុខរដ្ឋមួយជីវិត ” ។

–                យោងតាមមាត្រា ៧ វាក្យខណ្ឌទី ៣ “ អង្គព្រះមហាក្សត្រ មិនអាចនរណារំលោភបំពានបានឡើយ ”។

–                យោងតាមមាត្រា ៨ ៖

ព្រះមហាក្សត្រព្រះអង្គជានិមិត្តរូបនៃឯកភាពជាតិ និង និរន្តរភាពជាតិ។

ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ជាអ្នកធានាឯករាជ្យជាតិ អធិបតេយ្យ និងបូរណភាពទឹកដីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ទ្រង់ជាអ្នកធានាការគោរពសិទ្ធិ និងសិទ្ធិសេរីភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ការគោរពសន្ធិសញ្ញាអន្តរជាតិ។

              – មាត្រា ៩ ៖ ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់មានតួនាទីខ្ពង់ខ្ពស់ ជាអជ្ញាកណ្តាល ដើម្បីធានាការប្រព្រឹត្តទៅនៃអំណាច  សាធារណៈឱ្យមានភាពទៀងទាត់ ។

              រដ្ឋធម្មនុញ្ញ រៀបរាប់ពីអំណាចរបស់ព្រះមហាក្សត្រ ដែលសុទ្ធតែជាតួនាទីជាតំណាងតាមទំលាប់ ៖

–                ការតែងតាំងនាយករដ្ឋមន្ត្រី និង សមាជិករាជរដ្ឋាភិបាល បន្ទាប់មកទទួលបានសេចក្តីទុកចិត្តពីរដ្ឋសភា (មាត្រា ១៩ ) ។

–                ការរំលាយរដ្ឋសភា តាមការស្នើរសុំពីនាយករដ្ឋមន្ត្រី និង ដោយមានការយល់ព្រមពីប្រធានរដ្ឋសភា (មាត្រា ៧៨ ) ។

–                ព្រះរាជសិទ្ធិស្នើរសុំពន្យារនីតិកាលរបស់រដ្ឋសភា ក្នុងកាលៈទេសៈពិសេស។ ព្រះរាជសំនើរនេះ ត្រូវ សំរេចដោយមតិយល់ព្រមពីរភាគបីនៃចំនួនសមាជិកសភាទាំងមូល (មាត្រា ៧៨ ) ។

–                ការតែងតាំង ផ្លាស់ប្តូរ និង បញ្ចប់ភារកិច្ចមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ស៊ីវិល និង យោធា ឯកអគ្គរាជទូត ប្រេសិត  វិសាមញ្ញ និង ពេញសមត្ថភាព តាមសេចក្តីស្នើរសុំរបស់គណៈរដ្ឋមន្ត្រី និង ការតែងតាំងផ្លាស់ប្តូរ និង ដកចៅក្រម តាមសេចក្តីស្នើរសុំរបស់ឧត្តមក្រុមប្រឹក្សានៃអង្គចៅក្រម (មាត្រា ២១ ) ។

–                ការប្រកាសប្រទានដំនឹងជាសាធារណៈដាក់ប្រទេសជាតិស្ថិតនៅក្នុងភាពអាសន្ន ក្រោយពីបានមតិ ឯកភាពពី នាយករដ្ឋមន្ត្រី ប្រធានរដ្ឋសភា និង ប្រធានព្រឹត្តសភា (មាត្រា ២២ ) ។

–                ជាមេបញ្ជាការកំពូលនៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ។ ប៉ុន្តែអគ្គបញ្ជាការកងយោពលខេមរភូមិន្ទត្រូវបាន តែងតាំងឡើងដើម្បីបញ្ជាកងយោធពលខេមរភូមិន្ទនេះ (មាត្រា ២៣ ) ។

–                ប្រកាសសង្គ្រាម ក្រោយការអនុម័តយល់ព្រមពីរដ្ឋសភា និង ព្រឹទ្ធសភា (មាត្រា ២៤ ) ។

–                ឡាយព្រះហស្តលេខាលើសន្ធិសញ្ញា និង អនុសញ្ញាអន្តរជាតិ និង ប្រទានសច្ចាប័នលើសន្ធិសញ្ញា       និង អនុសញ្ញាអន្តរជាតិទាំងនោះ ក្រោយបានទទួលការអនុម័តយល់ព្រមពីរដ្ឋសភា និង ព្រឹទ្ធសភា  (មាត្រា២៦ ) ។

–                បង្កើត និងប្រទានគ្រឿងឥស្សរយសជាតិតាមសេចក្តីស្នើរសុំពីគណៈរដ្ឋមន្ត្រី (មាត្រា ២៩ ) ។

–                ប្រកាសឱ្យប្រើរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងច្បាប់ដែលសភាបានអនុម័តយល់ព្រម និងឡាយព្រះហស្ថលេខាលើព្រះ រាជក្រឹត្យតាមសេចក្តីស្នើរសុំពីគណៈរដ្ឋមន្ត្រី (មាត្រា ២៨ ) ។ ពាក់ព័ន្ធនឹងការប្រកាសឱ្យប្រើច្បាប់នេះ ប្រសិនបើទ្រង់យល់ថា ច្បាប់មានលក្ខណះអធម្មនុញ្ញភាព ព្រះអង្គអាចប្តឹងទៅក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ មុន និង ក្រោយពេលច្បាប់ប្រកាសឱ្យប្រើ តាមមាត្រា ១៤០ និង មាត្រា ១៤១ ។

–                ព្រះមហាក្សត្រ ព្រះអង្គទ្រង់កោះប្រជុំ ចំពោះការបើកសម័យប្រជុំដំបូងរបស់រដ្ឋសភា ៦០ ថ្ងៃ យ៉ាងយូរ ក្រោយពេលបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំនាងរាស្ត្រ(មាត្រា ៨២ ) ហើយព្រះអង្គមានព្រះរាជសិទ្ធិ ស្នើរសុំឱ្យមានការកោះប្រជុំរដ្ឋសភាជាវិសាមញ្ញ (មាត្រា ៨៣ ) ។

–                ព្រះមហាក្សត្រ ព្រះអង្គ មានព្រះរាជសិទ្ធិទាក់ទងជាមួយរដ្ឋសភា និង ព្រឹទ្ធសភាដោយព្រះរាជសារ (មាត្រា ១៨ ) ។

–                ព្រះមហាក្សត្រ ព្រះអង្គ មានព្រះរាជសិទ្ធិទទួលបាននូវពត៌មានស្តីពីសភាពការណ៍នៃប្រទេសជាតិ ពីសំណាក់នាយករដ្ឋមន្ត្រី និង គណៈរដ្ឋមន្ត្រី នៅក្នុងសវនាការជាផ្លូវការពីរដងក្នុងមួយខែ         (មាត្រា ២០ ) ។

–                ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ទទួលសារតាំងឯកអគ្គរដ្ឋទូត ឬប្រេសិតវិសាមញ្ញ និង ពេញសមត្ថភាពនៃប្រទេស ក្រៅមកប្រចាំព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (មាត្រា ២៥ ) ។

–                ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់មានព្រះរាជសិទ្ធិបន្ធូរបន្ថយទោស និង លើកលែងទោស (មាត្រា ២៧ )។ បុព្វសិទ្ធិ ទាំងពីរនេះ ជាទូទៅត្រូវផ្តល់ទៅឱ្យប្រមុខរដ្ឋគ្រប់ធម្មនុញ្ញទាំងអស់។ ព្រះមហាក្សត្រ អាចប្រើប្រាស់វា ទៅតាមការស្នើរសុំរបស់បុគ្គលដែលត្រូវបានផ្តន្ទាទោស ពីក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេ រឺ ពីរាជរដ្ឋាភិបាល។ ដូនេះ ទណ្ឌិតអាចរួចពីការទទួលទោសមួយផ្នែក រឺ ទាំងស្រុង។

–                ព្រះមហាក្សត្រ ទ្រង់មានផងដែរនូវ “បុព្វសិទ្ធិជាព្រះប្រធាន ” នៃស្ថាប័នរដ្ឋ ដូចជា ៖

  • ឧត្តមក្រុមប្រឹក្សាការពារជាតិ (មាត្រា ២៤ )។
  • ឧត្តមក្រុមប្រឹក្សានៃអង្គចៅក្រម។ ព្រះរាជតំនាងម្នាក់ ត្រូវបានចាត់តាំងដោយព្រះមហា ក្សត្រ ដើម្បីធ្វើជាអធិបតីនៃឧត្តមក្រុមប្រឹក្សានេះ (មាត្រា ១៣៤ ) ។
  • សមាជជាតិ (មាត្រា ១៤៨ )។
  • ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ ព្រះមហាក្សត្រ ទ្រង់តែងតាំងសមាជិក ៣ រូប ។ ព្រះមហាក្សត្រ ទ្រង់ ក៏មានព្រះរាជសិទ្ធិ ប្តឹងក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ ឱ្យត្រួតពិនិត្យធម្មនុញ្ញភាពនៃច្បាប់ផងដែរ (មាត្រា ១៤០ និង មាត្រា ១៤២ ) និង ការកែប្រែរដ្ឋធម្មនុញ្ញ (មាត្រា ១៤៣ ) ។

សន្និដ្ឋាន

ប្រទេសកម្ពុជា ប្រកាន់របបរាជានិយមអាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។ ពីអំណាចដែលផ្តល់ទៅឱ្យ ប្រមុខរដ្ឋនៃរបប រាជានិយម អាស្រ័យរដ្ឋធម្មនុញ្ញ គឺជាមេដឹកនាំមានតែឈ្មោះ និង ហ៊ឺហា ប៉ុណ្ណោះ។ ជាក់ស្តែង ការប្រើប្រាស់អំណាច របស់ព្រះមហាក្សត្រ សុទ្ធតែមានជាប់នូវលក្ខខ័ណ្ឌ។ យើងសង្កេតឃើញនៅក្នុងមាត្រា ៥១ វាក្យខ័ណ្ឌទី ៣ នៃជំពូកទី ៤ ស្តីពីរបបនយោបាយ ដែលតាមមាត្រានេះ “ អំនាចទាំងអស់ជារបស់ប្រជាពលរដ្ឋ។ ប្រជាពលរដ្ឋប្រើប្រាស់អំណាច របស់ខ្លួនតាមរយៈ រដ្ឋសភា ព្រឹទ្ធសភា រាជរដ្ឋាភិបាល និងសាលាជម្រះក្តី។ គោលការណ៍បែងចែកអំណាច ជានីតិបញ្ញត្តិ នីតិប្រតិបត្តិ និង តុលាការ គឺ ព្រះមហាក្សត្រ មិនត្រូវចាត់បញ្ចូលជាអ្នកទទួលអំណាចទេ ។ ព្រះមហាក្សត្រ មិនអាចលាយឡំជាមួយរាជ រដ្ឋាភិបាលបានឡើយ។

សរុបមក ទាំងនេះ គឺជាលក្ខណះមួយរបស់ព្រះមហាក្សត្រនៃរបបសភានិយម ដែលត្រូវបានទទួលយក ដោយប្រទេសកម្ពុជា ក្នុងការរៀបចំរបបគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន។ ការសិក្សាពីអំណាចដែលថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ និង អំណាចរបស់ស្ថាប័នផ្សេងៗ គឺបញ្ជាក់ដោយមាត្រា ៧ ចែងថា ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់គ្រងរាជសម្បត្តិ ប៉ុន្តែទ្រង់មិនកាន់ អំណាច។ ដូនេះ ព្រះរាជតួនាទិជា “និមិត្តរូប” ជា “អ្នកធានា” និងជា “អជ្ញាកណ្តាល” ដែលផ្តល់ដោយមាត្រា ៨ និង មាត្រា ៩ មិនមានតំលៃតាមផ្លូវនយោបាយទេ ។

ឯកសារពិគ្រោះ

  • នីតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជា
  • នីតិរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និង ស្ថាប័ននយោបាយ (ដោយ គង់ ភីរុន អតីតចៅក្រម )
  • រដ្ឋធម្មនុញ្ញ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (ឆ្នាំ ១៩៩៣ )
  • ឯកសារ វប្បធម៌ទូទៅ (សាស្ត្រចារ្យ គង់ ភូមីកា )

ដោយ ណែម រតនា/ ២០០៩-២០១០ សាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទនីតិសាស្រ្ត និង វិទ្យាសាស្រ្តសេដ្ឋកិច្ច

ទាញយកឯកសារជា PDF / Download PDF

Advertisements
បានផ្សាយ​ក្នុង សាកលវិទ្យាល័យ, RULE-URDSE | បញ្ចេញមតិ

សមាគម និស្សិតខ្មែរ នៅប្រទេសបារាំង ចូលរួមព្រះមរណទុក្ខ ព្រះករុណា ព្រះបាទ សម្តេច ព្រះនរោត្តម សីហនុ ព្រះមហាវីរក្សត្រ

សមាគមនិស្សិតខ្មែរ នៅប្រទេសបារាំង ចូលរួមព្រះមរណទុក្ខ ព្រះករុណា ព្រះបាទ សម្តេច ព្រះ​នរោត្តម សីហនុ ព្រះមហាវីរក្សត្រ ព្រះវររាជបិតាឯករាជ្យ
បូរណភាពទឹកដី និង ឯករាជ្យជាតិខ្មែរ

នៅថ្ងៃអាទិត្យ ថ្ងៃទី ៦ កើត ខែភទ្របទ ឆ្នាំរោង ចត្វាស័ក ព.ស ២៥៥៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃ
ថ្ងៃទី ២១ ខែ តុលា ឆ្នាំ ២០១២ វេលាម៉ោង ១០ ព្រឹក សមាជិកសមាគមនិស្សិតខ្មែរ នៅប្រទេសបារាំង​បាននាំគ្នាធ្វើដំណើរទៅកាន់វត្តខ្មែរមួយ នៅទីក្រុង លីយ៉ុង ប្រទេសបារាំង  ដែលមានឈ្មោះថា វត្ត Saint Genis Laval ។

សមាជិកទាំងអស់ ដែលត្រូវជាកូនចៅ មានសេចក្តីទុក្ខ ក្រៀមក្រំ និង សោកស្តាយ
យ៉ាងក្រៃលែង ចំពោះការបាត់បង់នូវព្រះមហាវីរក្សត្រ ដែលបានយាងចូល ទិវង្គត
នៅថ្ងៃ ទី ១៥ រោច ខែ ភទ្របទ ឆ្នាំ រោង ចត្វាស័ក ព.ស ២៥៥៦ ត្រូវនឹងថ្ងៃទី
១៥ ខែ តុលា គ.ស ២០១២ ក្នុងព្រះជន្មាយុ ៩០ វស្សា ដោយ ជរាពាធ ។

ទូលព្រះបង្គំយើងខ្ញុំទាំងអស់គ្នា ជាសមាជិក សមាជិកា សូមលើកហត្ថាប្រណម
បួងសួងចំពោះគុណបុណ្យព្រះរតនត្រ័យ ព្រមទាំងទេវតាទាំងមួយម៉ឺនលោកធាតុ
សូមជួយដង្ហែព្រះវិញ្ញាណក្ខន្ធ របស់ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្តេច
ព្រះនរោត្តម សីហនុ យាងទៅកាន់ព្រះរាជសុគតិភព ។

ទូលព្រះបង្គំយើងខ្ញុំទាំអស់គ្នា ទោះជាបានចាកឆ្ងាយពីទឹកដីកំណើត​យ៉ាងណាក្តី
ក៏ទូលព្រះបង្គំ យើងខ្ញុំ មានសេចក្តីទុកសោកក្រៀមក្រំ និង រន្ធត់ក្នុងចិត្តយ៉ាងខ្លាំង
រួមជាមួយនឹងការសោកស្តាយ ព្រមទាំងការនឹករលឹកចងចាំក្នុងចិត្ត មិនអាចភ្លេចបាន ព្រះមហាវីរក្សត្រដ៏ឆ្នើម របស់ប្រទេសកម្ពុជាយើង
ជាមួយនឹងព្រះរាជវង្សានុវង្ស និង ប្រជាជនខ្មែរគ្រប់រូបផងដែរ ។

គេហទំព័រសមាគមនិស្សិតខ្មែរនៅប្រទេសបារាំង ៖ http://www.adecf.org/index.php

បានផ្សាយ​ក្នុង History-Geography | បញ្ចេញមតិ

Never say never

(Never say never)
See I never thought that I could walk through fire
I never thought that I could take the burn
I never had the strength to take it higher
Until I reached the point of no return

And there’s just no turning back
When your heart’s under attack
Gonna give everything I have
It’s my destiny

I will never say never! (I will fight)
I will fight till forever! (make it right)
Whenever you knock me down
I will not stay on the ground
Pick it up
Pick it up
Pick it up
Pick it up up up
And never say never

Ne-Never say never(Never)
Ne-Never say never(Never)
Ne-Never say never(Never)
I never thought I could feel this power
I never thought that I could feel this free
I’m strong enough to climb the highest tower
And I’m fast enough to run across the sea

And there’s just no turning back
When your heart’s under attack
Gonna give everything I have
’cause this is my destiny

I will never say never! (I will fight)
I will fight till forever! (make it right)
Whenever you knock me down
I will not stay on the ground
Pick it up
Pick it up
Pick it up
Pick it up, up, up
And never say never

Here we go!
Guess who?
JSmith and Jb!
I gotcha lil bro
I can handle him
Hold up, aight?
I can handle him

Now he’s bigger than me
Taller than me
And he’s older than me
And stronger than me
And his arms a little bit longer than me
But he ain’t on a JB song with me!

I be trying a chill
They be trying to sour the thrill
No pun intended, was raised by the power of Will

Like Luke with the force, when push comes to shove
Like Kobe in the 4th, ice water with blood

I gotta be the best, and yes
We’re the flyest
Like David and Goliath
I conquered the giant
So now I got the world in my hand
I was born from two stars
So the moon’s where I land (I’m gone!)

I will never say never! (I will fight)
I will fight till forever! (make it right)
Whenever you knock me down
I will not stay on the ground
Pick it up
Pick it up
Pick it up
Pick it up, up, up
And never say never

I will never say never! (I will fight)
I will fight till forever! (make it right)
Whenever you knock me down
I will not stay on the ground
Pick it up
Pick it up
Pick it up,
Pick it up, up, up
And never say never

បានផ្សាយ​ក្នុង ចំរៀង, Westlife and Other Foreign Song | បញ្ចេញមតិ

Voyage de Promotion (03-05 mars 2012)

Chaque année, les étudiants  de 3 promotions (AP, FS1, FS2) de Coopération Française  à l’Université de Droit et des Sciences Économiques, organisent un voyage à Sihanoukville! dont cette année, les participants attendus sera de 160 étudiants avec les professeurs invités. Le programme de ce voyage aura lieu le 3 mars au 5 mars 2012 avec les activités divertissantes ci-dessous:

Programme en Version Française :

Premier jour : Le samedi 03/03/2012

–          5 : 30 AM                 :               Se rencontrer à l’URDSE

–          6 : 00 AM                 :               Partir

–          9 : 00 AM                 :               S’arrêter (auto finance)

–          11 : 30 AM              :               Déjeuner au restaurant de Mlob Mean

–          12 : 30 PM               :               Arriver à PEAK Hôtel

–          2 : 30 PM                 :               Partir à la plage de Or Chheur Teal

–          5 : 30 PM                 :               (2 : 30- 5 : 30 PM) Activités divers

–          6 : 30 PM                 :               Dîner

–          7 : 30 PM                 :               Danser

–          10 : 30 PM               :               Revenir à l’Hôtel.

Deuxième jour : Le dimanche 04/03/2012

–          7 : 30 AM                 :               Petit-déjeuner à Mlob Mean (autofinance)

–          8 : 30 AM                 :               Partir à la plage de Or Très

–          11 : 30 AM              :               (8 : 30-11 :30 AM) Activités divers

–          12 : 00 AM              :               Déjeuner

–          1 : 30 PM                 :               Revenir à l’Hôtel

–          5 : 00 PM                 :               *Concert-Danser-Show

Troisième jour : Le lundi 05/03/2012

–          7 : 30 AM                 :               Petit-déjeuner à Mlob Mean (autofinance)

–          8 : 30 AM                 :               Partir à la plage de Or Chheur Teal

–          11 : 30 AM              :               (8 : 30-11 :30 AM) Activités divers

–          12 : 00 AM              :               Déjeuner

–          1 : 30 PM                 :               Activités divers

–          2 : 00 PM                 :               Revenir à Phnom Penh

Programme en Version Khmer :

កម្មវិធី ៖

  • ថ្ងៃទី 1 ថ្ងៃ សៅរ៍ ទី០3 ខែ មីនា ឆ្នាំ 2012

–         5 :30               :               ជួបជុំគ្នា

–         6 :00               :               ចេញដំណើរ

–         9 :00               :               សម្រាកអាហារពេលព្រឹក (ចំណាយខ្លួនឯង)

–         11 :30            :               អាហារថ្ងៃត្រង់នៅភោជនីយដ្ឋានម្លប់មៀន

–         12 :30            :               ទៅដល់សណ្ឋាគារលើភ្នំ

–         2 :30               :               ចេញពីសណ្ឋាគារទៅឆ្នេរអូរឈើទាល

–         5 :30               :               កម្សាន្តផ្សេង

–         6 :30               :               អាហារពេលល្ងាចនៅឆ្នេរអូរឈើទាល

–         7 :30               :               រាំច្រៀងកម្សាន្ត

–         10 :30            :               ត្រឡប់មកសណ្ឋាគារវិញ ។

 

  • ថ្ងៃទី 2 ៖ ថ្ងៃអាទិត្យ ទី០4 ខែ មីនា ឆ្នាំ 2012

–         7 :30               :               អាហារពេលព្រឹកនៅភោជនីយដ្ឋានម្លប់មៀន (ចំណាយខ្លួនឯង)

–         8 :30               :               ចេញទៅ ឆ្នេរអូរត្រេះ

–          11 :30           :               (កម្មវិធីកម្សាន្ត…)

–         12 :00            :               អាហារពេលថ្ងៃត្រង់នៅឆ្នេរអូរត្រេះ

–         1 :30               :               ត្រឡប់ទៅសណ្ឋាគារវិញ 

–         5 :00               :               រាត្រីកម្សាន្ត

  • ថ្ងៃទី 3 ៖ ថ្ងៃច័ន្ទ ទី០5 ខែ មីនា ឆ្នាំ 2012

–         7 :30               :               អាហារពេលព្រឹកនៅភោជនីយដ្ឋានម្លប់មៀន (ចំណាយខ្លួនឯង)

–         8 :30               :               ចេញទៅ ឆ្នេរអូរឈើទាល

–         11 :30            :               កម្សាន្តផ្សេងៗ

–         12 :00            :               អាហារថ្ងៃត្រង់ នៅឆ្នេរអូរឈើទាល

–         1 :30               :               កម្សាន្ត (activité divers)

–         2 : 00              :               ត្រឡប់មកភ្នំពេញវិញ

>Téléchargez le Programme détaillé (FR-KH-PDF)

>ចុចទាញយកតារាងកម្មវិធីដំណើរកម្សាន្ត (បារាំង/ខ្មែរ PDF)

***ce projet sera changé selon la réalité de dépense et notre budget.

***Informez les trois promotions (AP-FS1-FS2) le plus tôt possible de ce projet.

Merci également de votre participation !!!

Par NEM Ratana, Vice-président de FS2

E-mail : fly_imerates@yahoo.com/ Ratana.Nem@univ-lyon2.fr

Tel : 080 88 89 90

បានផ្សាយ​ក្នុង សាកលវិទ្យាល័យ | បញ្ចេញមតិ

អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ និង យុវជន

អក្សរសាស្ត្រខ្មែរជាមុខវិជ្ជាអត្ថិភាពមួយក្នុងចំនោមមុខវិជ្ជាដទៃទៀត​ដែល​ត្រូវ​សិក្សា ។​តាមការសង្កេតឃើញថា​បច្ចុប្បន្ន​យុវជន​មាន​ការសិក្សាខ្សោយ​ផ្នែក​អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ​នេះ​ទៅវិញ ។

តើមូលហេតុ​ខាងលើ​បណ្តាល​មកពី​កត្តាអ្វី? តើត្រូវ​មានវិធាន​ការ​យ៉ាងដូចម្តេច ដើម្បី​ឱ្យ​អក្សរ​សាស្ត្រខ្មែរ​មាន​ការ​រីកចំរើន និង​ស្ថិតស្ថេរ​គង់វង្ស?

 

សេចក្តីអធិប្បាយ

              គ្រប់ជាតិសាសន៍នីមួយៗ សុទ្ធតែមានអក្សរសាស្ត្រ ភាសា ផ្ទាល់ខ្លួនសំរាប់ប្រើប្រាស់ ទាក់ទងគ្នា​នៅក្នុង​សង្គមជាតិរៀងៗខ្លួន ។ អក្សរសាស្ត្រ​នៃ​ជាតិ​នីមួយៗ​មាន​ការវិវឌ្ឍន៍ ប្រែប្រួល រីកចំរើនលូតលាស់ ឬ អន់ថយ ទៅតាមសង្គមមនុស្សនោះថែមទៀត ។ តួយ៉ាងអក្សរសាស្ត្រខ្មែរ​ក៏មាន​ការវិវឌ្ឍន៍  និង ប្រែប្រួល​យ៉ាងដូច្នោះ​ដែរ ។ តាមរយៈ​ការសង្កេត​បច្ចុប្បន្ន​ឃើញថា យុវជន​មានការសិក្សាខ្សោយ​ផ្នែក​អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ​នេះ​ទៅវិញ ។

              តើមូលហេតុខាងលើបណ្តាលមកពីកត្តាអ្វី?  តើត្រូវមានវិធានការយ៉ាងដូចម្តេច ដើម្បី​ឱ្យ​អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ​មាន​ការរីកចំរើន និង ស្ថិតស្ថេរគង់វង្ស?

              ដើម្បីជាជំនួយដល់សំរាយបញ្ហាប្រធានខាងលើគប្បីយល់ន័យពាក្យគន្លឹជាមុនសិន  ។ ដួចជាពាក្យ អក្សរសាស្ត្រ គឺមកពី ពាក្យ អក្សរ និង សាស្ត្រ ។ អក្សរ គឺជាស្នាមគំនូសសំរាប់សំគាល់ភាសា និង សាស្ត្រ សំដៅលើមធ្យោបាយ ក្បួន វិធី។ ដូចនេះ អក្សរសាស្ត្រ មានន័យថា គឺជាក្បួន​សិក្សា​ដោយប្រើ​អក្សរ​ជា​មធ្យោបាយ ជាគោល។ ឯពាក្យ អត្ថិភាព សំដៅ​លើ​ភាពចំបង ភាពនាំមុខ ហើយពាក្យ  យុវជន សំដៅលើ​ជន​ប្រុស ស្រី ដែល​ស្ថិត​ក្នុង​ភាព​ជា​យុវវ័យ កំពុង​ទទួលការ​សិក្សា​បណ្តុះបណ្តាល​អប់រំ។ ដូចនេះ​តាមន័យ​ប្រធាន​ចង់​និយាយ​ថា ជនប្រុស ស្រី​ដែល​កំពុង​សិក្សា​នា​សម័យបច្ចុប្បន្ន មាន​ការ​សិក្សា​ធ្លាក់​ចុះផ្នែក​អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ តាមរយៈ​ការ​សង្កេត​កន្លង​មកនេះ។

              ជាការពិតណាស់ ខ្មែរធ្លាប់បានកសាងអរិយធម៌​រុងរឿង ល្បីល្បាញ ពេញ​ពិភព​លោក។ កេរតំនែល​ជាច្រើន​បាន​បន្សល់​ទុក​រហូត​មក​ដល់​សព្វថ្ងៃ​ដូចជា រូបបដិមា ចំលាក់ សិលាចារឹក    បណ្តាញ​ធារា សាស្ត្រ ប្រាសាទ​បុរាណ​នានា ពិសេស​ភាសា ជាមរតក​មួយ​ដ៏សំខាន់​ផងដែរ។ ភាសា​មាន​កំនើត​ដំនាលគ្នានឹង​កំណរ​កំនើត​មនុស្ស យ៉ាងណាមិញ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរ​បានចែងថា ខ្មែរ​មាន​ប្រវត្តិតាំងពី​យូរយារ​ណាស់មកហើយ ប្រមាណ​ប្រាំពាន់​ឆ្នាំមុនគ.ស  ជា​ជាតិសាសន៍​ដែលធ្លាប់​មានអរិយធម៌​រុងរឿង ក្នុង​ចំនោម​ជាតិសាសន៍ដទៃ ក្នុង​ភូមិភាគ​អាស៊ី​អគ្នេយ៍។ ស្ថិត​នៅ​ក្នុង​ដំណើរ​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដ៏យូរលង់នេះ ខ្មែរ​បាន​កសាង​តំលៃ​វប្បធម៌ និង​អរិយធម៌ ជា​អត្តសញ្ញាណជាតិ​របស់ខ្លួន ក្នុងនោះ​មាន​ភាសា​សំម្រាប់​ទាក់ទង ជាពិសេស​អក្សរសាស្ត្រ​មាន​ស្នាដៃ​អក្សរសិល្ប៍ ដែល​ឆ្លុះបញ្ចាំង​ពីប្រវត្តិសាស្ត្រជាតិ ពីចរិតខ្មែរ សង្គមខ្មែរ វប្បធម៌ និង សីលធម៌។

              ភាសា អក្សរខ្មែរ ក៏ដូចជា​ធាតុដទៃ​ឯទៀតៗ​នៃ​អរិយធម៌ តែងតែ​ប្រែប្រួល​ស្រប តាមការ​រស់​នៅ​របស់​មនុស្សក្នុងសង្គម ។ ជាក់ស្តែង​អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ​មាន​ការវិវឌ្ឍន៍ បីលើកធំៗ​មកហើយ គឺ​អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ​សម័យ បុរាណ អក្សរសាស្ត្រខ្មែរសម័យកណ្តាល និង​អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ​សម័យទំនើប។ អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ​សម័យបុរាណ គឺ​ចាប់​ពី​កំនណរ​កំនើតដល់ស.វទី១៥ ជាសិលាចារឹក និង​កំរង​អត្ថបទ​អក្សរសាស្ត្រ​ទាំងឡាយ​ដែល​រចនា​ចារលើ  ផ្ទាំងថ្ម​សិលា ជា​សន្លឹក​លើ​ជញ្ជាំង លើខ្លោងទ្វារ​នៃប្រាសាទ​នានា។ បន្ទាប់មកគឺ អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរសម័យ កណ្តាល ចាប់ពីស.វទី១៦ ដល់ស.វទី១៩ ជា​សំណុំ​ចង្កោម​អត្ថបទ​ដែល​អ្នកនិពន្ធ​រចនា​ឡើង​ក្រោយសម័យ បុរាណ និង​បច្ចុប្បន្ន។ អត្ថបទ​មានទំហំ​ខ្លី ដោយសារ​ការ​សរសេរចារ​លើផ្ទាំងថ្ម​ជាការ​លំបាក ហើយប្រើពេលយូរ ម៉្យាងទៀត​ពេលសម័យ​អាណានិគមត្រួតត្រា វិវឌ្ឍន៍​នៃភាសាខ្មែរ​ត្រូវបាន​បន្ថយល្បឿន ហើយ​ទៅ​សំងំ​នៅ​តាម​វត្តអារាម ដែលមាន​ព្រះសង្ឃ​ជួយថែរក្សា ។ គេ​បង្ខំ​ឱ្យ​រៀន​ភាសាបារាំង​ជា​ភាសាយាន្ត​ផ្លូវការ ដែល​ជា​បុព្វហេតុ​នាំឱ្យ​ខូចប្រយោជន៍​ដល់​ភាសាជាតិ។ បុន្តែការសិក្សា​នៅតែមាន​ជីវិត​ក្នុងទីវត្ត​អារាមនានា ដែល​ជា​សាលា រៀន​លេខ រៀន​អក្សរ វិជ្ជាជីវៈ សីល​ធម៌ ហើយ​ជាពិសេស​សិក្ខាកាម​នៅតាម​សាលាវត្តនេះ​ហើយ​ដែលជា​អ្នក​ផលិត​អក្សរសាស្ត្រ​សម័យកណ្តាល​ដោយបានចារ សរសសេរ​លើ​ស្លឹករឹត ស្លឹកត្នោត ក្រាំង ទាំងឡាយ​ជាដើម។ ចុងក្រោយគឺ អក្សរសាស្ត្រខ្មែរសម័យទំនើប ជាអត្ថបទដែល​បានតាក់តែង សរសេរនៅ​ស.វទី២០ ហើយ​អត្ថបទ​ទូទៅ​បោះពុម្ភ​លើក្រដាស មានចំនួន​ច្រើន​ច្បាប់ ព្រមទាំង​មានលក្ខណៈ​ងាយស្រួល ក្នុងការ​សិក្សាស្រាវជ្រាវ ជាង​សម័យ​មុនៗ ។

              ប៉ុន្តែទោះបីជា​មាន​ភាពងាយ​ស្រួល ក្នុងការ​សិក្សា​ស្រាវជ្រាវ ក៏សង្កេត​ឃើញថា បច្ចុប្បន្ន​យុវជន​មានការ​សិក្សាខ្សោយ ផ្នែកអក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ នេះទៅវិញ ។ ដោយសារ យុគសម័យថ្មី​ជាសម័យ​ទំនើប វិវឌ្ឍន៍​នៃ​សង្គម​ឈានទៅរក​ភាពជឿនលឿន ម្លោះហើយ​ទើបកត្តា សំខាន់ៗ​ពីរ​ដែល​ធ្វើឱ្យ​មាន​ឥទ្ធិពល​ប៉ះពាល់​ដល់ការ​សិក្សា​របស់​យុវជន​សព្វថ្ងៃ គឺ កត្តាខាងក្នុង និង កត្តាខាងក្រៅ ។ កត្តាខាងក្នុង គឺជាកត្តាមួយ​ដែល ទាក់ទង​ទៅនឹង ការ​ប្រព្រឹត្ត​របស់ខ្លួន​យុវជនផ្ទាល់ ទាំងស្ថានភាពក្នុង​ គ្រួសារ និង សាលារៀន។ រីឯ​កត្តា​ខាងក្រៅ​រួមមាន​មជ្ឈដ្ឋាន​សង្គម ឥទ្ធិពល​នៃ​វប្បធម៌​បរទេស និង ចំនុចអសកម្ម​មួយចំនួន ។ ជាក់ស្តែងកត្តាខាងក្នុង យុវជន​មាន​ការសិក្សា​ខ្សោយ ដោយសារ​គ្មានការ​ព្យាយាម មើលស្រាល​ចំណេះដឹង មិនបាន​យកចិត្ត​ទុកដាក់​ចំពោះ​ការសិក្សា​រៀនសូត្រ គ្មានគ្រឹះ​ពី​ថ្នាក់ក្រោម និង​ការសេព​គប់មិត្តភក្តិ​ពាលា​អាវ៉ាសែ ដែលនាំ​ឱ្យខ្លួន​ឃ្លាតឆ្ងាយ​បន្តិចម្តងៗ​ពីការរៀនសូត្រ ដូចពាក្យស្លោកមួយឃ្លា​លើកឡើងថា « នៅជិតអ្នកប្រាជ្ញនឹងក្លាយជាបណ្ឌិត តែបើនៅជិតពាលនឹងក្លាយទៅជាចោរ »។ ចំណែក​ឯបញ្ហា​ស្ថានភាពគ្រួសារ ក៏ជា​មូលហេតុ​ទាក់ទង​នឹង​ការរៀនសូត្រ​របស់យុវជន​ដែរ ដូចជា គ្រួសារ ខ្លះមានជីវភាពលំបាក ត្រូវបញ្ឈប់ការរៀនសូត្រ មកជួយធ្វើការផ្ទះ គ្រួសារ​ខ្លះទៀត​មានវិបត្តិ​ក្នុងគ្រួសារ ដូចជាអំពើហិង្សា ល្បែងស៊ីសង ឪពុកម្តាយ​ពុំបាន​តាមដាន យកចិត្ត​ទុកដាក់​ចំពោះ​ការរៀនសូត្រ​របស់កូន ឯខ្លះទៀត ទម្រើស​កូន ដូចជា​ការសូកប៉ាន់​កូន​ឱ្យ​ជាប់​សញ្ញាបត្រ័ ឬ ឡើងថ្នាក់​ជាដើម ។ ពិសេស​បច្ចុប្បន្ន គេសង្កេតឃើញ គ្រួសារខ្លះ ដែលមានជីវភាពធូរធារ តែងតែបញ្ជូនកូនឱ្យទៅសិក្សា​ភាសាបរទេស តាមសាលាឯកជន ដែលជា​ហេតុនាំឱ្យ​កុមារឃ្លាតឆ្ងាយ និង មិនបាន​យកចិត្ត​ទុកដាក់​ចំពោះ​អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ។ ចំណែក​សាលារៀន ក៏ចូលរួមចំណែក​ផងដែរ ចំពោះការសិក្សា​របស់​យុវជន ដូចជា វិន័យសាលា ធូរ​រលុង​ពេក មានអំពើសូកប៉ាន់ ហើយ​បរិស្ថាន​ជុំវិញសាលា ពោរពេញ​ទៅដោយ រូបភាព​អសកម្ម​មួយ​ចំនួន ដូចជា កន្លែងកំសាន្ត ល្បែង ជាដើម។ ចំណុច​មួយទៀត​គឺ កត្តាខាងក្រៅ ពោលគឺ មជ្ឈដ្ឋាន​សង្គម ។ ពេលដែល​យុវជន ស្ថិតក្រោម​បរិយាកាស​សង្គម ភ្លើតភ្លើន ទំនើបកម្ម​នោះ បាន​ធ្វើឱ្យ​យុវជន មួយចំនួន ក្លាយ​ជាមនុស្ស ឆើតឆាយ ចង់សប្បាយ ហ៊ឺហា រហូត​ភ្លេច​ការសិក្សារបស់ខ្លួន ។ ឧទាហណ៍ ប្រទេសកម្ពុជា​សព្វថ្ងៃ​សំបូរ​ទៅដោយ កន្លែងកំសាន្ត កន្លែង​ប្រព្រឹត្ត​ល្បែងស៊ីសង សំភារៈនិយម ទំនើប ដូចជា ទូរស័ព្ទ សំលៀកបំពាក់ យាន្តជំនិះ​ទាន់សម័យ ការប្រកួតប្រជែង​បង្អួតគ្នា ព្រមទាំងការទទួល​យកនូវ​វប្បធម៌បរទេស​អសកម្ម​មួយ​ចំនួន (វប្បធម៌កូរ៉េ មានចម្រៀង និង សម្លៀកបំពាក់ជាដើម) ។ តាមរយៈ​ទស្សនៈ​នៃ​ការស្រាវជ្រាវ បានបង្ហាញថា ​កត្តា សំភារៈនិយម ​ក៏​ជា​ផ្នែក ដែល​នាំឱ្យ​យុវជន​មានការ​សិក្សា​ធ្លាក់ចុះ។ ចំនែកឯប្រព័ន្ធ​នៃ​ការផ្សព្វផ្សាយ​ពី ការអប់រំ​តាមរយៈ​ទូរទស្សន៍ សៀវភៅ ទស្សនាវដ្តី កាសែត បណ្ណាល័យ​នៅមានកម្រិត​នៅឡើយ។ ម៉្យាងទៀត​គំនិត​អវិជ្ជមាន​មួយចំនួន ពុំបានឱ្យតំលៃ​ទៅលើ​អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ​នោះទេ ដូចជាការ​បន្តុះបង្អាប់ រិះគន់ ចាត់ទុក​មុខវិជ្ជា​ភាសាខ្មែរ ជាមុខវិជ្ជា​ចង្អៀត មានលក្ខណៈ​មិនទូលាយ​អន្តរជាតិ ដោយសារ ការយក​ទៅប្រៀបធៀប​នឹង​មុខវិជ្ជា វិទ្យាសាស្ត្រ មាន គណិតវិទ្យា គីមីវិទ្យា ជាដើម ។ គំនិតអគតិទាំងនោះ​ពុំបាន យល់ច្បាស់ អំពីតម្លៃ​នៃ​អត្តសញ្ញាណជាតិ អក្សរសាស្ត្រជាតិ ដែល​ត្រូវ​បាន​ប្រើប្រាស់ ជា​ភាសាយាន្ត​សំរាប់​ជាតិសាសន៍​ខ្មែរនោះទេ រហូតពេលខ្លះ យកភាសា​បរទេសមក​ប្រើប្រាស់ ទាក់ទងគ្នា ពេល​ដែល​មិនចាំ​បាច់ទៀតផង ។ ដោយសារ​ចំនុច​អវិជ្ជមាន​ខាងលើនេះហើយ ទើប​យុវជន​ខ្មែរ​បច្ចុប្បន្ន មានកំរិត​សិក្សា​ផ្នែក​អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ​កាន់តែខ្សោយ​ទៅៗ ។

              ប្រសិនបើយើងបានដឹងពី​ចំនុច​អវិជ្ជមាន​ខាងលើ​ទាំងអស់នេះហើយ យើងត្រូវ​យល់​ឱ្យ​បានច្បាស់ អំពី​ដើមកំណើត និង ក្បួនខ្នាត​ដ៏ប្រពៃ នៃ​ភាសាជាតិខ្មែរ ព្រម​ជាមួយ​នឹង​សំនួរថា តើយើងជាខ្មែរ ត្រូវមានករណីកិច្ចបែបណា ដើម្បីឱ្យអក្សរសាស្ត្រ និងភាសាខ្មែរគង់វង្ស ស្ថិតស្ថេរ? ទោះបី​ជាមាន​ការលំបាក ក្នុង​ការ​កែលំអ​ក៏ដោយ ដើម្បី​ឱ្យ​ភាសាខ្មែរ និង អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ​មាន​ការរីកចម្រើន គង់វង្ស យើងត្រូវ​ខិតខំ​សិក្សា​រៀន​សូត្រ ស្រាវជ្រាវ​ភាសា អក្សរសាស្ត្រជាតិ តាម​ក្បួនច្បាប់​វេយ្យាកណ៍ មានវចនានុក្រម សម្តេច ជួន ណាត ជាគោល ព្រមទាំងធ្វើយ៉ាងណា​ដើម្បី​អោយមានឯកភាពគ្នា​ក្នុងការ​ប្រើប្រាស់ ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ ត្រូវប្រើភាសា អក្សរសាស្ត្រជាតិ ជាភាសាយាន្ត ផ្លូវការ ហើយ​ខិតខំ សរសេរ​ស្នាដៃ​ឱ្យ​បានច្រើន និង ផ្សព្វផ្សាយ​ឱ្យ​ទូលំទូលាយ​ដល់​មនុស្ស​ជាតិ អន្តរជាតិ ឱ្យគេបានដឹង បានលឺ  បាន​ស្គាល់ ។ ត្រូវវ​លើកតំកើង ឱ្យ​តំលៃ​ភាសា អក្សរសាស្ត្រជាតិ មោទនភាព ចំពោះ​ភាសា​ជាតិខ្លួន ចៀសវាង និយាយ​ភាសាបរទេស ក្នុង​ករណី​មិនចាំបាច់ ។ ក្នុង​នោះ​រាជរដ្ឋាភិបាល ក៏ចូលរួម​ចំណែក​ផងដែរ ចំពោះ​អក្សរសាស្ត្រ​ជាតិ ដូចជា​ការ​បង្កើត​មជ្ឈមណ្ឌល​ស្រាវជ្រាវ បណ្ណាល័យ បង្កើត​កម្មវិធី​ប្រកួត​ប្រជែង​ជាលក្ខណៈ​ជាតិ បង្កើត​សមាគម​អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ លើក​ទឹកចិត្ត​ដល់​អ្នកនិពន្ធ​ស្នាដៃ​អក្សរសិល្ប៍ ព្រមទាំងលើកតម្លៃ​អក្សរសាស្ត្រជាតិ​ក្នុងកម្មវិធី​សិក្សា ដោយ​ផ្សារ​ភ្ជាប់ទៅ​នឹង​ទីផ្សារ​ការងារ​ផងដែរ។

              សរុបសេចក្តីមក  អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ មានតម្លៃ​ទូលំ​ទូលាយ ជាមរតក​ដែលបុព្វបុរស​ខ្មែរ​បាន​បន្សល់​ទុកឱ្យ ។ គេពុំ​អាច​កាត់ផ្តាច់​អក្សរសាស្ត្រ ចេញ​ពី​មុខវិជ្ជា​ដទៃ​ទៀត​បាន​ឡើយ ។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រជាជាតិ ត្រូវ​ការ​ប្រើប្រាស់ ភាសា អក្សរសាស្ត្រ​ជាតិខ្លួន និងត្រូវចាត់ទុកជានិច្ចនូវអក្សរសាស្រ្តខ្មែរ ជាអត្តសញ្ញាណជាតិ មួយដ៏​សំខាន់​ផងដែរ ។ ទោះបី​ជាមានការ​លំបាកខ្លះៗ ក្នងការ​សរសេរ ឬ និយាយ ដោយសារ​តែ​ឥទ្ធិពល​បរទេស​មកលើ​ភាសាខ្មែរ​យើង​យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ មានលក្ខណៈ​ពិសេស​របស់ខ្លួន ខុសប្លែក​ពីភាសា អក្សរសាស្ត្រ​នៃ​ជាតិដទៃ។

              យោងតាម​ការបកស្រាយ​ខាងលើ​រួចមក ឃើញថា​ប្រធានបទ ដែលទាក់ទង​នឹង​អក្សរសាស្ត្រខ្មែរនេះ បាន​ពញ្ញាក់​ស្មារតី ឱ្យអ្នកអាន អ្នកសិក្សា​ស្វែងយល់​ច្បាស់​ពីតម្លៃ នៃ​អក្សរសាស្ត្រ​ជាតិ​ខ្លួន ពីព្រោះ​បើ អក្សរសាស្ត្រ​បាត់បង់ នោះ​ជាតិ​ក៏​ត្រូវ​សាបសូន្យ​ផងដែរ ដោយសារ​តែ​គ្មាន​អត្តសញ្ញាណ​របស់ខ្លួន ។ ដូចនេះ ក្នុងនាម ជាយុវជន ក៏ដូចជា​ពលរដ្ឋ គ្រប់​រូប ត្រូវ​មាន​ស្មារតី​ជាតិនិយម លើកតម្កើង​ភាសា​ជាតិ ខិតខំ​ការពារ អក្សរសាស្ត្រ​ខ្មែរ កុំ​បង្អាប់ និងកុំទាញ​បញ្ចូល​ទៅក្នុង​ក្បួន​ភាសាបរទេស ។ លើសពីនេះ​ទៅទៀត ត្រូវខំពង្រឹង និង ពង្រីក ឱ្យកាន់​តែ​ដុះដាល​ឡើង ។ បើខ្មែរ​ម្នាក់ៗ មាន​ស្មារតី​ជាតិ​និយម​បែបនេះមែន យើង​សង្ឃឹមថា អក្សរសាស្ត្រ​ជាតិយើង មុខជា​មានការរីកចម្រើន លូតលាស់ ហើយ​ក្លាយ​ជាគ្រឹះយ៉ាង​រឹងមាំ​នៃ​ជាតិខ្មែរ​ជា​ពុំខាន ។

ដោយ រតនា

បានផ្សាយ​ក្នុង វិទ្យាល័យ | 1 មតិ

កុំធ្វើខ្លួនអោយឈឺចាប់

កុំធ្វើខ្លួនអោយឈឺចាប់ ដោយ រតនា ផលិតកម្ម Home

រក្សាសិទ្ធិ សម្រាប់ការកម្សាន្តឯកជន

Download

បានផ្សាយ​ក្នុង កម្សាន្ត, ចំរៀង | បញ្ចេញមតិ

ថែចិត្តស្មោះចាំមនុស្សម្នាក់

ថែចិត្តស្មោះចាំមនុស្សម្នាក់ ដោយ ណាំ បុណ្ណារ័ត្ន

Download

បានផ្សាយ​ក្នុង ចំរៀង, Other-ផលិតកម្មផ្សេងៗ | បញ្ចេញមតិ